بهرام پیشگیر

گردشگری/ تاریخی/ جاذبه های گردشگری/خاطرات/حوادث و رویدادها

نگاهی به تجارت در عصر صفوی

 

تجارت در عصر صفوی:

 

عصر صفوی یکی از مهم ترین دوره های تاریخی ایران است که از لحاظ سیاسی و اقتصادی نسبت به دوره های قبل آن متمایز می باشد. باید گفت که دوره صفوی نقش کارساز و مهمی در حیات اقتصادی ، سیاسی ، فرهنگی و اجتماعی ایران به خود اختصاص می دهد و آنقدر نقش آن موثر و پررنگ است که شاید بتوان گفت که بعد از فتح ایران ساسانی توسط اعراب مسلمان بیشترین اثر و نقش را در تاریخ ایران اسلامی بازی کردند ، نقش و اثری که هیچ وقت از بین نرفت و نخواهد رفت.  صفویان با برقراری امنیت در داخل خاک خود و ایجاد کاروانسراها و راهها زمینه را برای رشد و رونق تجارت و رونق شهر و شهر نشینی فراهم آورند . حیات شهری رونق گرفت و به مرور زمان رونق اقتصادی و اجتماعی بویژه در دوره پادشاهان بزرگ صفوی مثل شاه طهماسب و شاه عباس اول بر آن  افزوده شد .دردهه های آغازین قرن یازدهم قمری(هفدهم میلادی) که مقارن با پادشاهی شاه عباس اول است، اوج رونق و شکوفایی ایران به ویژه از لحاظ اقتصادی می باشد. بسیاری از شهر های ایران در این دوره از لحاظ تجاری رونق قابل ملاحظه ای یافت که این امر به دلیل عبور کاروان های تجاری و رفت و آمد تعداد بی شماری از بازرگانان داخلی و خارجی بوده است. از طرفی توجه خاص شاه به بعضی شهر ها در رونق تجاری آن بی تأثیر نبوده است.

تجارت ایران در عصر صفوی از ویژگی‌های خاصی برخوردار بوده است و مشخصه‌هایی نسبت به گذشته دارد، رقابت با بزرگترین دولت اسلامی معاصر و همسایه یعنی عثمانی، از یک سو، توجه به‌بازارهای اروپا برای صدور ابریشم و قالی و دیگر تولیدات ایران از سوی دیگر و استفاده از اقلیت‌های مذهبی مانند ارامنه برای اداره امور تجاری کشور در ممالک اروپایی از جمله مشخصات تجارت دوره صفوی است.

 یکی از ویژگی‌های دیگر تجارت عصر صفوی معاصر بودن با انقلاب صنعتی در اروپا و تسهیل تولید و کوشش تجار اروپا برای جذب بازارهای شرقی و در نتیجه تقابل تجار ایرانی با اروپایی است. باید گفت تجارت داخلی و خارجی در عصر صفوی یکی از مسایل  مهم حکومتی بود که پادشاهان صفوی عموماً و شاه‌عباس خصوصا در رابطه با آن فعالیت می‌کردند و سود سرشاری را نصیب کشور و همچنین انجام اصلاحات اداری و سیاسی حکومت  خود کردند.

همچنان که در قبل ذکر شد تا قبل از روی کار آمدن صفویان یکپارچکی و اتحاد در ایران از میان رفته بود. با تشکیل دولت صفوی و رسمی کردن مذهب تشیع توسط شاه اسماعیل بود که حکومتی متمرکز و مستقل در ایران برقرار شد. در نتیجه امنیت و تسهیلاتی که به وسیله شاهان صفوی به ویژه شاه عباس اول در کشور ایجاد شده بود، فعالیت های بازرگانان داخلی و خارجی رونق گرفت و به دنبال آن تجارت (به ویژه داد و ستد ابریشم) شکوفا شد. شهر های ایران همچون اصفهان، تبریز، اردبیل، گیلان و... به عنوان کانون های تجاری توسعه پیدا کردند. کاروان های تجاری مختلفی از این شهر ها عبور می کرد و داد و ستد انواع کالا های تجاری در آنجا صورت در می گرفت. در این میان، اصفهان به عنوان پایتخت صفوی بالاترین جایگاه تجاری را در میان شهر های ایران به خود اختصاص داده بود؛ به ویژه که این شهر در مرکز ایران و در مسیر کاروان های تجاری که به سمت جنوب می رفت، قرار داشت .گزارش هایی که سیاحان اروپایی از اوضاع تجاری و اقتصادی و وضعیت معیشت مردم ایران عصر صفوی ارائه کرده اند، منبع مناسبی است که از طریق آن می توان به مهم ترین کانون های تجاری ایران و چگونگی فعالیت های بازرگانی و اقتصادی  در آن مناطق پی برد ، حیات اجتماعی ، اقتصادی جامعه آن روز ایران را بخوبی در ذهن متصور شد ، حیاتی که یکی از تاروپودهای اصلی آن تجارت ابریشم بود.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر

نگاهی کوتاه به پایتخت های هخامنشیان

 پایتخت های هخامنشی

هخامنشیان دولتی تاسیس کردند که می توان گفت بزرگترین امپراطوری بود که جهان تا آن روزگار بخود دیده بود ، بنیانگذاران این امپراطوری به فراخور موقعیت و وسعت کشور و ضروریات سیاسی ، اقتصادی و اداری ناچار شدند تا پایتخت های متعددی برگزیند و بنا بر شرایط  حتی ناگزیر بودند که به طور موقت در برخی شهرها مستقر شوند و از آن مکان عملیات نظامی را رهبری نمایند . اما هنگامی که نگاه دقیق به پایتخت های هخامنشی بیندازیم  بیشتر پایتخت های هخامنشیان در قلمرو و خاستگاههای قومی و نژادی آنها بنا شده  و پایتختی های دیگری که نیز انتخاب می شدند هیج وقت از سرزمین مادری یعنی خاستگاه قومی و نژادی آنها دور نبوده است .  بی شک هخامنشیان علاوه بر  در نظر گرفتن موقعیت سیاسی ، نظامی پایتخت های خود برخورداری از پشتیبانی اقوام آریایی ( اعم از پارسی و مادی ) را نیز ، مد نظر داشتند . هرچند تعدادی از پژوهشگران انتخاب شهرهای شوش ، بابل ، اکباتان ، تخت جمشید و پاسارگارد را تنها از راه تفنن و روحیه عشایری هخامنشیان می دانند که به ییلاق و قشلاق عادت کرده بودند به همین خاطر تابستان را در اکباتان ( همدان ) ، پاییز و زمستان را در شوش و بابل و بهار را در تخت جمشید می گذرانند ، و کمتر به به نقش راهبردی و استراتژیکی پایتخت های هخامنشی پرداخت اند اما واقعیت اینست که انتخاب پایتخت های متفاوت از سوی هخامنشیان علاوه بر اهمیت فرهنگی بدلیل اهمیت سیاسی و نظامی مکانهای مذکور بوده است. دولت هخامنشی یکی از وسیع‏ترین حکومتهای دوران باستان بود که از یک سو به اروپا و از سوی دیگر به هندوستان گسترش یافته بود ، بنابراین همین وسعت گسترده و ضرورت سیاسی ، نظامی و امنیتی ، هخامنشیان را الزام به انتخاب پایتختهای چندگانه کرده بود و موضوع ییلاق و قشلاق جنبه فرعی داشته است.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر

سفری به گیلان

روز چهارشنبه مورخ 9آذرماه 1395 ما که از هوای سنگین و آلوده تهران خسته شده بودیم به اتقاق خانواده راهی استان گیلان برای دیدار خانواده یکی از اقوام راهی استان مذکور و شهرستان رشت شدیم. وقتی به منطقه گیلان رسیدم هوا مطبوع و دل انگیز بود و می شد که بخوبی هوای سالم رو با کمال اطمینان استشمام کرد خصوصا که این هوای مطبوع با مهمان نوازی خانواده حسن آقای شیری و خانواده گرامیش همراه بود. روز بعد به اتقاق حسن آقای شیری سفری به شهرستانهای گیلان از جمله شهرستان سنگر و لاهیجان کردیم که می شود گفت لاهیجان نگین و عروس شهرهای استان گیلان است ، بخصوص بخاطر دریاچه زیبای مصنوعی و شیاطن کوهش و از همه مهمتر برای گردشگران ،فرهنگ دوستان و تاریخ دوستان بویژه که مقبره و آرامگاه کسی که سهم بسزای در گسترش و رونق چایکاری در ایران داشته است در آنجا قرار دارد. یعنی مستشارالدوله که آرامگاه وی درست در پایین شیطان کوه قرار دارد و در ساختمان آرامگاه این مرد بزرگ می شود آثار فرهنگی و تاریخی مربوط به دوران قاجار را پیدا کرد از وسایل و لوازم مربوط به چای تا شیوه لباس و پوشاک عهد قجری که برای بیندگان اهل فرهنگ و هنر و عاشق تاریخ
می تواند بسیار جذاب باشد.

در اینجا بعد نیست که نگاهی به تاریخچه چای به این مناسبت بیندازیم.

تاریخچه چای در ایران

ابتدا مصرف چای در میان قبایل چین مرسوم گشته وتاریخ دقیقی برای مصرف چای در ایران را نمی توان مشخص نمود لیکن براساس نوشته های بجا مانده از مورخین و محققین و سفرنامه ها ، مصرف چای در ایران از اواخر قرن پانزدهم و آغاز قرن شانزدهم شروع و شخصی به نام حاج محمد گیلانی ، تاجر ایرانی ، اطلاعات اولیه مربوط به چای و طریقه مصرف آن را از چین به اروپا برده است .

ایرانیان قبل از اسلام همانند سایر مردم دنیا از نوشیدنیهای متداول آن زمان استفاده می نمودند

لیکن پس از ورود اسلام و به دلیل عدم مشروعیت آنها ، نوشیدن قهوه را جایگزین نمودند . به دلیل دوری از مراکز تولید و شرایط نامساعد حمل ونقل و تجارت آن از یک طرف و نزدیکی تجارت ایران با چین و راههای ارتباطی مطمئن مثل جاده ابریشم از طرف دیگر باعث جایگزینی چای به جای قهوه گردید .

مصرف چای در ایران با وارداتی که از طریق شمال (کشورچین) و از طریق جنوب (کشورهند ) انجام می گرفت تامین می شد . در سال 1261 هـ . ش ، شخصی به نام حاج محمد اصفهانی کشت چای در ایران را آغاز نمود ولی به عللی رونق و توسعه نیافت تا در سال 1279 هـ ش ، بار دیگر با تلاش و احتمام محمد میرزای چایکار ملقب به کاشف السلطنه که ژنرال کنسول ایران در هندوستان بود ، آغاز گردید . او با این دیدگاه که مقدار زیادی ارز برای واردات چای صرف میگردد و تولید چای می تواند یکی از منابع عظیم برای رونق اقتصادی کشور باشد اقدام به کشت چای نمود .

کاشف السلطنه در هندوستان با وجود اینکه دولت هند از یادگیری فنون چایکاری برای اتباع خارجی شدیداٌ ممانعت بعمل می آورد ، توانست فنون کشت و تولید چای را بیاموزد و با مطالعه و بررسی شرایط آب و هوایی ایران و مشابهت آب و هوای شمال کشور با کشور هندوستان طی فداکاری و زحمات فراوان ، تعداد زیادی بذر و سه هزار اصله نهال را با شرایط حمل ونقل آن زمان که گاری و درشکه بوده ، به ایران انتقال داد و اقدام به احداث باغ چای در لاهیجان و کلارآباد نمود (سال 1279 هـ . ش) این عمل او مورد مخالفت عده کثیری که از جانب برخی محافل تحریک می شدند قرار گرفت و حتی در بعضی از موارد منجر به کندن نهالها و ویران کردن باغات شد .

ضمناً چون بهره برداری از باغات چای پس از پنج سال از غرس نهال دو ساله آغاز می شود و کشاورزان در آن زمان نیز آشنایی کافی در امور کاشت ، داشت و برداشت نداشتند لذا علاقه و تمایل به کشت چای نشان نمی دادند اما کاشف السلطنه با تحمل مرارت های زیاد و رویارویی با موانع مادی و مشکلات اجتماعی شرایط گسترش احداث باغهای چای در واحد سطح را فراهم کرد و با ایجاد انگیزه ، زمینه علاقمندی کشاورزان به کشت چای را بوجود آورد .

نخستین بار تعدادی از کشاورزان در حومه شهر لاهیجان (چارخانه سر) کشت چای را آغاز کردند و به تدریج در سایر نقاط استان گیلان گسترش یافت بطوریکه در سال 1319 مساحت باغات چای به 600 هکتار رسید . روند توسعه تدریجاً ادامه داشت تا اینکه در سال 1337 دولت ایران اقدام به تأسیس سازمان چای کشور نمود تا کشاورزان چایکار و صاحبان صنعت چایسازی را تحت حمایت قرار دهد . در حال حاضر سطح زیر کشت چای حدود 32000 هکتار می باشد که در بیش از 900 قریه در شهرهای صومعه سرا ، فومن ، شفت ، رشت ، لاهیجان ، آستانه اشرفیه ، سیاهکل ، لنگرود ، رودسر و املش در استان گیلان و شهرهای رامسر و تنکابن تا حوالی چالوس در استان مازندران به طول حدود 200 کیلومتر بصورت نامنظم و مجزا با فواصل کم و زیاد و دور و نزدیک با جاده اصلی بصورت پراکنده قرار گرفته و هم اکنون حدود 60000 خانوار در کشت و کار این محصول اشتغال دارند .

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر

نگاهی متفاوت به عهدنامه گلستان و جنگهای ایران و روس

دکتر غلامحسین زرگری نژاد کسی است که  براستی نگرش عمومی در مورد تاریخ قاجاریه را  تغییر داده است. مثلاً نشان داده که عهدنامه گلستان در حقیقت یک قرارداد متارکه جنگ برای توقف نبرد ایران و روسیه بوده نه عهدنامه ای در نتیجه شکست ایران ، وی با استناد به دلایل و مدارک و مستندات فراوان ( 17 مورد ) این موضوع را ثابت کرده که عهدنامه گلستان یک قرارداد متارکه جنگ بوده و نه عباس میرزا و نه فتحعلی شاه هرگز  آن را به عنوان یک عهدنامه دائمی نگاه نمی کردند.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر

نگاهی متفاوت به آغا محمدخان قاجار

همانطور که می دانید سالهاست که در کتب درسی و دانشگاهی و بسیاری کتب دیگر خوانده ایم و شنیده ایم که آغا محمد خان قاجار فردی مستبد ، خونخوار ، ستمگر ، خشن و... بوده است و کریم خان زند فردی آرامش طلب ، فروتن و متواضع که حتی حاضر نشد عنوان پادشاه را برای خود برگزیند و به لقب وکیل الرعایا بسنده کرد اما دیشب یک فایل صوتی مربوط به جناب آقای دکتر غلامحسین زرگری نژاد را که گوش کردم نظرم نسبت به آغامحمدخان قاجار و همین طور کریم خان زند تغییر کرد به این معنی که نظرم نسبت به آغامحمدخان بسیار مثبت تر و نسبت به کریم خان بسیار کمرنگتر شد استاد غلامحسین زرگری نژاد خطاب دانشجویان واحد علوم و تحقیقات فرمودند این را بدانید که علی رغم همه تبلیغاتی که علیه آقامحمدخان قاجار می شود وی کسی بوده که به فکر و اندیشه یکپارچگی ایران بوده و در این راه تلاش و خدمات فراوانی انجام داده است در حالی که کریم خان زند به هیچ وجه در اندیشه یکپارچگی ایران نبوده و در ایران عهد کریم خان در هر گوشه و کنار ایران فردی برای خودش دم و دستگاهی ایجاد کرده بود و خودمختار بود و کریم خان در منطقه فارس آن هم به شکل نسبی آرامش برقرار کرده بود و در آنجا دست به اقداماتی مثل راهسازی و احداث حمام اقدام کرده بود ولی فکری برای یکپارچگی ایران نداشت و حتی از حکام جنوب تنها با گرفت باج بسنده می کرد. خلاصه در یک کلام ایران امروز مرهون خدمات و تلاش های آغامحمدخان قاجار است.

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر

موسسه شریف مشاور


۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر

عرفان شرقی

 

 

 

 

 

در اینجا می خواستم یک خاطره بگم که برام جالبه یک روز در ماه مبارک رمضان تلفنی به من زده شد و اعلام شد شما به یک افطاری دعوت هستید که در آن گروهی از نخبگان و صاحبان کسب و کار و هنرمندان و اهل قلم و اقتصاد و سیاست به دور هم جمع شده اند هنگامی که اونجا رفتم هرکس از جایی سخنی گفت از خاطرات گرفته تا نیاز به همکاری برای حل مشکلات ، در پایان از هنرمندی دعوت کردند که آهنگی بخواند به افتخار او دستی زدند تا او روی صحنه آمد حالا نگو این هنرمند کسی بود که کنار من نشسته بود و حدود یک ساعتی باهم صحبت می کردیم او کسی نبود جز عرفان شرقی او آهنگ زیارت را برای اولین بار در اونجا اجرا کردند آهنگی که خیلی برام جالب بود بویژه که برای اولین بار اجرا می شد و آن را به امام هشتم امام رضا تقدیم داشتند.
از اون زمان و اون آهنگ مقدمه ای شد برای یک شروع و یک آغاز دوستی و من خیلی افتخار می کنم که آقای عرفان شرقی آشنا شدم و می گفتم اگر من در اون روز و اون ساعت اونجا نبودم دوستی الان دوست خوبی مثل عرفان شرقی نداشتم.
۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر

نگاهی به تاریخ

http://www.noormags.ir/view/fa/search?q=%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%20%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1&origin=start

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر

سیمین دانشور

http://www.ensani.ir/fa/140201/profile.aspx

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر

دل نوشته ای بیاد استاد صادق آیینه وند

۰ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰
بهرام پیشگیر